Những chuyến về đều đặn là thứ giữ quan hệ với Việt Nam bền nhất — bền hơn tiền gửi về, bền hơn các cuộc gọi. Chúng cũng mang theo một hệ kỳ vọng mà cả hai phía đều có và gần như không ai nói thành lời.
Nhịp về phụ thuộc vào ba thứ
Khoảng cách và chi phí bay. Số ngày nghỉ mà công việc cho phép. Và quan trọng nhất: còn ai ở nhà để về thăm.
Yếu tố thứ ba giải thích vì sao nhịp về của một gia đình thường thay đổi đột ngột — thường là sau khi cha mẹ mất. Chuyến về khi đó chuyển từ việc phải làm sang việc muốn làm, và tần suất giảm hẳn.
Chuyến về hiếm khi là một kỳ nghỉ
Đây là điều người trong nước hay hiểu nhầm nhất.
Một chuyến về vài tuần thường kín lịch: thăm hai bên nội ngoại, gặp họ hàng ở nhiều nơi, dự đám cưới đám giỗ nếu trùng dịp, xử lý những việc giấy tờ tồn đọng, và giữa các việc ấy là di chuyển liên tục.
Rất nhiều người kể rằng họ về nghỉ phép và quay lại nước sở tại mệt hơn lúc đi. Không phải vì ai làm gì sai — chỉ là hai tuần không đủ cho một danh sách được tích luỹ trong hai năm.
Kỳ vọng của phía trong nước
Thường xoay quanh sự có mặt nhiều hơn là quà cáp: về thì phải ghé, ghé thì phải ở lại ăn cơm, có việc họ thì phải dự.
Trong một mạng lưới họ hàng rộng, những đòi hỏi rất hợp lý ấy cộng lại thành một lịch không thể hoàn thành. Và người không ghé được thường bị hiểu là đã đổi khác, dù lý do chỉ là không đủ ngày.
Kỳ vọng của phía về
Cũng có và cũng ít khi nói ra: mong được nghỉ ngơi, mong gặp riêng vài người thân nhất, mong thấy lại những nơi cũ, mong con mình cảm nhận được điều gì đó về nơi này.
Ba mong muốn đầu thường bị lịch trình nuốt mất. Mong muốn cuối cùng thì phụ thuộc vào việc đứa trẻ có ai cùng tuổi để chơi hay không — và đó là thứ đáng sắp xếp có chủ đích thay vì để tự nhiên.
Chuyện tiền là phần khó nói nhất
Chuyến về gắn với tiền theo nhiều cách cùng lúc: quà, phong bì cho các dịp, phần đóng góp cho việc họ, chi phí đi lại trong nước, và những khoản phát sinh không lường trước.
Ở nhiều gia đình, kỳ vọng về mức đóng góp đã hình thành từ những chuyến trước và cứ thế tăng dần, trong khi hoàn cảnh của người về có thể đã khác.
Điều giúp được nhiều nhất là nói trước và nói rõ, dù ngại: năm nay về được bao lâu, làm được những việc gì, và không làm được việc gì. Một câu nói trước đỡ hơn nhiều so với một sự vắng mặt phải giải thích sau.
Người về mang một vai mà họ không chọn
Trong mắt nhiều người ở nhà, người về không chỉ là một thành viên gia đình mà còn là đại diện của một nơi khác: người biết chuyện ở nước ngoài, người có thể hỏi han, người có thể nhờ vả.
Những lời nhờ hay gặp nhất — hỏi cách đi học, đi làm, nhờ đứng tên, nhờ mang đồ, nhờ giới thiệu — đều xuất phát từ tin cậy, và đều đặt người về vào thế khó từ chối.
Với những việc có hệ quả pháp lý hoặc tài chính — đứng tên, bảo lãnh, cam kết — nguyên tắc an toàn là không quyết trong chuyến đi, mà hẹn xem xét sau khi về và hỏi người có chuyên môn. Chuyện này thuộc luật sư chứ không thuộc tình cảm.
Đưa con về là một chuyến đi khác hẳn
Với trẻ nhỏ, chuyến về là nơi chúng gặp ông bà và họ hàng — và những ký ức ấy có sức nặng rất lớn về sau, như phần thế hệ sau của trang này đã nói.
Nhưng nó cũng là chuyến đi mệt cho trẻ: khí hậu, thức ăn, nhịp sinh hoạt, và việc liên tục bị chuyền tay giữa những người lớn mà chúng không nhớ tên.
Những gia đình có kinh nghiệm thường làm hai việc: giữ một nhịp ổn định cho trẻ giữa lịch trình dày, và dành ra vài ngày chỉ để chơi chứ không đi thăm ai.
Những việc giấy tờ nên gom vào chuyến về
Có những việc chỉ làm được khi có mặt hoặc làm nhanh hơn nhiều khi có mặt — thường là các việc hộ tịch, xác nhận, hoặc thủ tục liên quan tới tài sản.
Việc nên làm là hỏi trước khi bay: cơ quan nào tiếp nhận, cần giấy tờ gì, có phải đặt lịch không. Hỏi ở cơ quan có thẩm quyền hoặc cơ quan đại diện Việt Nam tại nước đang sống, chứ không hỏi theo lời kể của người đã làm mấy năm trước.
Gom được vào một chuyến thì đỡ được một chuyến sau — và đó là lý do rất thực tế để lên danh sách từ sớm.
Điều bài này không làm
Không nêu quy định nào về nhập cảnh, cư trú hay hộ tịch, và không nói gia đình nên đóng góp bao nhiêu.
Mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng và mỗi người có một mạng lưới trách nhiệm khác nhau. Thứ bài này chỉ ra là những kỳ vọng thường tồn tại ở cả hai phía, để chúng được nói ra thay vì để thành hiểu lầm.
Vì sao chuyến về thăm hiếm khi là kỳ nghỉ?
Vì vài tuần phải gánh một danh sách tích luỹ nhiều năm: hai bên nội ngoại, họ hàng nhiều nơi, việc hiếu hỉ, giấy tờ tồn đọng và di chuyển liên tục.
Kỳ vọng của phía trong nước thường là gì?
Sự có mặt nhiều hơn quà cáp — về thì phải ghé, ghé thì ở lại ăn cơm, có việc họ thì phải dự. Cộng lại thành lịch không thể hoàn thành.
Nên xử lý lời nhờ vả thế nào?
Với việc có hệ quả pháp lý hay tài chính — đứng tên, bảo lãnh, cam kết — không quyết trong chuyến đi mà hẹn xem xét sau và hỏi người có chuyên môn.
Đưa trẻ về cần lưu ý gì?
Giữ một nhịp sinh hoạt ổn định giữa lịch trình dày, và dành vài ngày chỉ để chơi chứ không đi thăm ai.
