Loại tổ chức nào đang sống được

Nhìn qua nhiều cộng đồng ở nhiều nước, những tổ chức tồn tại được qua nhiều thế hệ có chung ba đặc điểm. Không đặc điểm nào liên quan tới quy mô, tuổi đời hay số tiền trong quỹ.

Đặc điểm một: làm một việc mà nếu nó dừng thì có người thiếu

Tổ chức sống được là tổ chức có chức năng thật, chứ không phải tổ chức có danh nghĩa đẹp.

Phép thử khá thẳng: nếu tổ chức này ngừng ngày mai thì ai bị thiếu cái gì? Nếu câu trả lời cụ thể được — một lớp không còn chỗ học, một đám tang không ai lo, một nhóm người mới tới không biết hỏi ai — thì nó có chỗ đứng. Nếu câu trả lời chỉ là mọi người sẽ tiếc, thì nó đang sống bằng quán tính.

Những tổ chức giữ được chức năng thật thường tồn tại rất lâu, kể cả khi ít người và ít tiền.

Đặc điểm hai: không đòi hỏi gắn bó mang theo từ Việt Nam

Đây là điểm quyết định việc có nối được sang thế hệ sinh tại chỗ hay không, và đã nói ở bài đầu chuyên mục.

Tổ chức nào vào được bằng việc muốn làm chứ không bằng việc từng ở đâu thì luôn có người mới. Tổ chức nào đòi một gắn bó không thể có được nữa thì chỉ còn lại người đã có nó.

Đặc điểm ba: nhận được cam kết ngắn hạn

Tổ chức sống được là tổ chức có việc cho người chỉ rảnh một buổi, và cũng có việc cho người sẵn sàng gánh nhiều năm.

Cấu trúc chỉ có chức vụ mà không có việc rời rạc thì tự loại bỏ phần lớn những người trong độ tuổi bận nhất — vốn cũng là những người có sức làm nhất.

Những dạng tổ chức mới đang xuất hiện

• Nhóm nghề nghiệp. Người cùng ngành gặp nhau, giới thiệu việc, cố vấn cho người trẻ. Vào bằng nghề chứ không bằng quê.
• Nhóm theo hoạt động. Thể thao, âm nhạc, nấu ăn, thiện nguyện — gắn bó sinh ra từ việc làm chung.
• Nhóm của sinh viên và người mới tới. Ngắn hạn theo bản chất, người vào rồi ra liên tục, nhưng chức năng thì rất thật.
• Nhóm trên mạng. Không có địa điểm, không có điều lệ, nhưng làm được việc truyền tin nhanh hơn mọi hình thức cũ.

Ba dạng đầu có thể tồn tại lâu. Dạng cuối cùng làm tốt phần thông tin và gần như không làm được phần trách nhiệm — như đã nói trong chuyên mục nghề nghiệp của trang này.

Điều mà tổ chức cũ có mà tổ chức mới chưa có

Không nên đọc phần trên thành tổ chức mới hơn thì tốt hơn.

Tổ chức cũ giữ những thứ mà nhóm mới chưa làm được: lo việc tang ma, giữ nghi lễ, đại diện cộng đồng trước chính quyền địa phương, và giữ ký ức của cả một giai đoạn.

Một cộng đồng chỉ còn các nhóm ngắn hạn sẽ nhanh và linh hoạt, và sẽ không có ai làm những việc nặng đó.

Mô hình lai thường bền nhất

Ở nhiều nơi, thứ sống khoẻ nhất là tổ chức cũ đã đổi cách làm: giữ chức năng và địa điểm, nhưng mở cách tham gia theo kiểu mới.

Cụ thể là giữ nguyên phần lễ nghi cho những người cần nó, đồng thời tách ra các hoạt động ngắn hạn mà người trẻ nhận làm được, và chấp nhận rằng hai nhóm ấy sinh hoạt khác nhau dưới cùng một mái.

Việc này khó ở chỗ nó đòi người đang giữ tổ chức chấp nhận rằng phần mình quý nhất có thể không phải phần thu hút người mới.

Dấu hiệu một tổ chức đang chuyển giao thành công

• Có người dưới bốn mươi tuổi được giao việc kèm quyền quyết, không chỉ được mời tới dự.
• Có ít nhất một hoạt động mà người không nói được tiếng Việt vẫn tham gia trọn vẹn.
• Có sổ sách và danh sách liên lạc mà nhiều hơn một người tiếp cận được.
• Có chuyện gì đó vẫn chạy khi người sáng lập vắng mặt vài tháng.

Dấu hiệu cuối cùng là phép thử đáng tin nhất, và cũng là phép thử mà rất nhiều tổ chức chưa từng trải qua.

Quan hệ với Việt Nam ở các tổ chức

Mỗi loại giữ một kiểu khác nhau. Hội đồng hương giữ bằng quê quán và các dịp gửi về. Cơ sở tôn giáo giữ bằng lịch lễ và các chuyến đi. Nhóm nghề nghiệp giữ bằng hợp tác chuyên môn. Nhóm mới giữ bằng dòng người qua lại liên tục.

Bức tranh chung là sợi dây không mất mà đổi hình dạng — đúng như những gì cả trang này mô tả ở cấp gia đình và cấp cá nhân.

Điều bài này không làm

Không nêu tên, không đánh giá và không khuyên tổ chức nào phải thay đổi.

Mỗi cộng đồng có hoàn cảnh riêng, và một mô hình chạy tốt ở nơi đông người có thể vô nghĩa ở nơi chỉ có vài chục gia đình. Thứ bài này đưa ra là ba đặc điểm quan sát được, để mỗi nơi tự đối chiếu. Phần pháp lý và tài chính vẫn thuộc luật sư và kế toán ở nước sở tại.